NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE| Tubag sa ‘mismatch?’

AKONG mga pahalipay ngadto sa mga tagdumala niining mantalaang Mindanao Times alang sa usa ka malampuson nga programa kagabi-i agi ug pagtak-op sa bulan sa pagsaulog sa ika 70 ka tuig nga kasumaran  niini.

     Ang programa nga gipahiluna didto sa Royal Mandaya Hotel nga silingan lamang sa buhatan sa mantalaan, nagtigom sa mga buhi pa nga kanhi ug kasamtangan nga mga magsusulat nga naka-alagad sa maong mantalaan.

    Ang kalihukan gipasiugdahan mismo sa Presidente sa publikasyon nga mao si Dr. Guillermo “Willy” Torres Jr., anak sa nagtukod sa Mindanao Times 70 na ka tuig ang milabay nga mao si Atty. Guillermo Torres Sr.

     Sa maka-usa pa ang akong mainiton kaayong mga pahalipay. Manghinaot ako nga magpadayon pa ang Mindanao Times isip behikulo sa pagbutyag sa kamatuoran ug pagpabilin nga magbalantay sa gawasnon nga pamahayag. Sumala pa sa gipanumpaan niini nga tumong “Ang Padayon nga Pagkamabinantayon mao ang Tumbas sa Kagawasan.” Sa pinulongan English “Eternal Vigilance is the Price of Freedom.”

–ooOoo–

     Subay sa naandan, ang adlaw nga Domingo sa akong pamilya gigahin sa pagsimba. Human sa maong obligasyon molahos sa palengke aron mamalit sa butang nga gamiton sa kusina sulod bali usa ka semana nga konsumo. Pag-abot sa balay human ug pamahaw mao usab ang higayon nga gigahin sa paglimpyo sa sakyanan sulod ug gawas niini lakip na usab ang makina.

     Kaniadtong una pang Domingo ang naglanganlangan sa akong trabaho mao ang akong pag-umangkon nga si JB kinsa di pa dugay nga miabot gikan sa Dubai. Nahisgutan namo ang pagpanarbaho sa daghang mga Pinoy didto sa gawas sa nasud lakip na kaniya. Sa maong panaghisgot nalakbit namo ang mga negatibong mga butang nga nahitabo sa pipila ka mga pamilya kansang bana o asawa atu-a naningkamot sa gawas, labi na kadtong misangpot sa pagkabungkag niini o di ba ubang membro nahisalaag ug nakahimo ug dili maayo nga misangpot sa kaala-utan sama sa pagkasugapa sa druga ug ubang bisyo.

     Kini si JB bag-o lamang gikasal ug ang seremonyas nahitabo human sa iyang pag-abot balik sa Pilipinas.

     Sa ako na nga gisaysay sa milabay nga Sabado, human nadungog ni JB ang nahitabo nga pagpatay sa usa ka kaila sa pamilya nga nahimong drug addict ug nag pusher bisan pa sa kwarta nga gina-padala sa iyang inahan nga tua sa Amerika, nagdesisyon nga mangita na lamang ug trabaho dinhi sa dakbayan.

     Nahibaw-an nako nga kaniadtong Lunes human sa among pag-estorya miadto si JB sa buhatan sa PESO sa City Hall ug didto usab sa Department of Labor and Employment (DOLE).

     Niadtong Domingo nga milabay, Abril 24, nagdanga-danga na pod ang kanahan ug pagsulod pa lang sa “gate” sa koral sa balay daling miingon nga “Kol, mangape na pod ko kay lami ang inyong kape dinhi. Wa pa gyud bayad.”   Tubag nako, “kabalo na ko, pagtempla na lang ug imo, ayaw ko himo-a nga waiter.”

     Dali ko’ng misumpay, “O, JB, dungog nako didto ka sa downtown kaniadtong Lunes aron mang-apply ug trabaho. Kumusta man.” Tubag pa sa si-aw nakong pag-umangkon: “Ingon pa Kol, kulang kaayo ang trabaho sa ato-a mao nga daghan ang migawas sa nasud aron didto manarbaho; ngano lagi nga didto sa PESO ug sa DOLE akong nakita nga hilabihang taasa sa listahan sa mga bakante nga mga trabaho. Bisan pa sa taas kaayo nga linya sa mga nag-apply, halos wala man makuhaan ang listahn sa mga bakante?”

     Tubag pangutana nako, “Unsa man ang imong namatikdan sa mga talaan sa mga trabaho nga gitanyag? Unsa pod imong na-obserbahan sa mga nag-apply?” ‘Kol, daghan sa mga ‘wanted’ mga trabaho nga nagkinahanglan ug vocational-technical skills. Gamay lamang kadtong mga bakante nga alang sa mga opisina. Kasagaran pod sa gikinahanglan sa mga opisina tag-as nga posisyon ug nagkinahanglan ug taas nga kasinati-an sa pagdumala. Adunay pipila ka mga clerical positions ug salesmen.” Dugang ni JB, “ako pod namatikdan ‘Kol nga kasagaran sa mga nangaplay gradwado sa kolehiyo ug ang mga kurso wala mahiangay sa kadaghanan sa mga bakanteng teknikal. Busa, sa usa ka bakanteng pang-opisina halos napulo ngadto sa beinte ka mga aplikante ang mag-ilogay niini. Pero ang bakanteng trabaho nga bokasyonal ug teknikal halos wala’y mag-apply. Unsaon nga sa among grupo nga naglinya didto pipila lang ka buok ang gradwado ug sertipikado sa Techinical Education and Skills Development Authority kon TESDA.”

     Padayon sa akong pag-umangkon, “Adunay daghang panginahanglan sa mga welder, mason, karpentero, air-condition ug refrigerator technician, mekaniko, pintor, tile installer, barista, ug uban pa. Pero daghan didto wala sa maong mga katakos. Kon aduna man ugaling kulang sa gikinahanglan nga kasinati-an. Busa, kadaghanan kanamo minghoy nga mipauli. Ako, isip gradwado sa Hotel and Restaurant Management sa UM ug may duha ka tuig nga kasinatian didto sa usa ka restaurant sa Dubai, adunay paglaum sanglit gitakda ang akong interview niining umaabot nga semana. Pero dili pa 100 percent nga madawat kay duna man pod lain nga paadto-on sa samang interview.”

     Dugang pa sa akong pag-umangkon, “ngano nga ingon man niini nga sitwasyon sa panarbaho sa atong nasud ‘Kol? Taas daw ang unemployment pero maora ug highway ang kataas sa listahan sa mga bakante nga nagkinahanglan ug aplikanteng mga trabahador?”

     Dali nako’ng tubag kang JB, “Mao na ang dugay na nga giingong sa DOLE nga ‘mismatch’ kon dili pagkatugma sa kurikulum sa edukasyon sa nasud nga gipahiluna sa gobiyerno ug sa mga katakos nga gikinahanglan sa mga trabaho nga namugna sa pagkatikad sa mga industriya ug pamatigayon dinhi sa Pilipinas.”

     Akong gihatag nga ehemplo kang JB nga adunay dako kaayiong hotel nga gitukod dinhi sa Dakbayan sa Dabaw mismo. Sanglit ang estraktura sa edipisyo himo sa mga puthaw dako ang panginahanglan sa kontraktor sa maong hotel sa mga eksperto nga welder. Pero ni usa ka welder nga adunay katakos nga gipangita sa kontraktor walay nakita sa Dabaw. Ang nahitabo kasagaran sa mga welder sa pagtukod sa maong hotel gikan pa sa laing lugar sama sa Sugbo.

     “Unsaon man ana ‘Kol?” pangutana ni JB. Akong tubag sa iyaha, “Mao kana ang karon tumong sa pagpahiluna sa K-12 nga kurikulum nga gipatuman sa Department of Education. Panglantaw niini mao nga ang mga batan-on nga mga tinun-an sa high school sa ulahi’ng duha ka tuig nila sa sekondariya, bansayon sila sa mga kahibalo sa mga katakos nga subay sa ilang gusto ug nga haom sa ilang panglantaw. Tumong usab niini nga sa pagkahuman nila sa katapusang duha ka tuig sa high school sila kahatagan ug National Certification II (NC II) sa TESDA. Ang NC II mao ang kamatuoran sa ilang kahanas sa bokasyonal ug teknikal nga katakos nga ilang gikuha sa ilang mga tulunghaan. Busa, kon matapos na ang estudyante sa iyang sekondariya, bisan pa nga dili siya makapadayon sa kolehiyo andam na siya sa pagpangita ug trabaho subay sa iyang katakos nga nakat-onan pinaagi sa K-12 program.”

     “Pero ‘Kol,’ reklamo ni JB, “naa man gihapon dili gusto niini kay dugang kunong gasto sa mga ginikanan. Gani buot ni Senador Antonio Trillanes nga ang balaod sa K-12 bahason sa Korte Suprema.”

     Panapos nako, “hulaton na lang nato unsa resulta ana Jib. Ang importante naa na ka dako nga tsansa maka trabaho dinhi sa ato ug di na ka mobalik sa Dubai. Basin pagbalik nimo lain na magsul-ob sa imong t-shirt nga nahibilin. Unsa man hirit pa ka?”

     “Uli na ko ‘Kol; salamat sa kape. Sunod na pod, he, he, he.

-30-

Posted in Opinion