NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE| Ngano’ng Enero 1 magsugod ang bag-ong tuig

KARONG adlawa, Sabado, bisperas sa bag-ong tuig; tuig 2017. Pipila na lamang ka oras ang nahibilin sa tuig 2016. Ang hapit na mahuman nga tuig saksi sa daghang nanagpanghitabo sa atong nasud Pilipinas ingon man sa kinatibuk-an sa kalibutan.

Sa tuig 2016 gipili nga Presidente ang usa ka taga Mindanao kinsa matawag nato nga tagagawas kon ang hisgutan mao ang politikanhong kahugpongan nga naandan ug halos kontrolado sa mga politiko ug mga lideres nga taga didto sa Luzon ug Kabisay-an.

Busa sa pagsulod sa tuig 2017 adunay mga pangutana kon unsa ang naghulat sa kinabuhi sa matag Pilipino ingon man sa nasud nga Pilipinhon labi na sa natad sa politika, ekonomiya, ug sa relasyong panglangyaw.

Pero una kining mga pangutana matuki, kaniadtong milabay nga Domingo, Disyembre 25 ug adlaw sa Pasko, wa nako damha nga mahisgutan ang mahitungod sa Bag-ong Tuig kay sa Pasko mismo nga gisaulog niadtong adlawa.

Ug sama sa naandan ang nagbukas sa kulukabildo mao ang akong karaho nga pag-umangkon nga si JB. Seguro ang hinungdan mao nga halos walay pu-as ang inom sa mga kaparyentihan ni Misis nga ning-adto sa balay aron motambong sa family reunion nga nagsugod ang mga kalihukan sa mismong bisperas pa sa Pasko kon Disyembre 24.

Matud pa ni JB, “ ‘Kol di na ko mangutana nimo mahitungod sa Pasko kay imo na kining nasaysay sa imong ‘column’ kagahapon sa Mindanao Times. Kabalo na gyud ko ‘Kol kon kanus-a nagsugod ug diin nag-una ang pagsaulog sa Pasko. Maayo na lang ‘Kol kay naa kay dali nga makuhaan ug mga inpormasyon o detalye mahitungod sa mga butang nga gusto nimong tuki-on. Palaban ra man gud ka sa ‘World Book Encyclopedia.’ Ang akong gustong ipangutana nimo karon ‘Kol mao na pod ang mahitungod sa Bag-ong Tuig.”

“Kadali lang Jib ha, magkuha una ko ug ‘Encyclopedia’ aron matubag ang imong mga pangutana. Pero klarohon nato ni nga kon unsa man ang gisulat didto mao ra pod na akong isaysay sa imoha,” pahimangno nako sa akong pag-umangkon.

“Okay ‘Kol, way problema. Hibalo man ko wa kay signal dinhi sa imong balay, mao nga di pod ta kagamit sa Internet aron didto magpakisayod,” dugtong ni JB.

“Sigi Jib, shoot na sa imong mga pangutana mahitungod sa Bag-ong Tuig,” hagit nako kang JB kay naa na man sa ako-an ang ‘volume’ sa ‘World Book Encyclopedia’ diin nahitala ang mahitungod sa mga detalye sa pagkahimugso sa kasaulogan sa Bag-ong Tuig.

“Ngano man nga adunay pagsaulog sa Bag-ong Tuig ‘Kol?” Pakantalita nakong tubag kang JB, “Kuyawa nimo mangutana Jib uy; mora man ug ‘question and answer portion’ sa Miss Universe Contest. Ma-nose bled man pod ta dayon ana.”

“Kumedya man sab ka ‘Kol. Unsaon nimo pagka nose-bled nga nagbitbit na man ka ug kodego diha. Imo na man gani giablihan ang pahina mahitungod sa Bag-ong Tuig; magkalisod ka pa?”

“Bitaw Jib, klaro man kaayo. Sa ngalan pa lang nga Bag-ong Tuig, buot ipasabot nga natapos na ang nag-una nga tuig ug mosulod na sab ang bag-ong nga anyo. Sa laktud nga pagkasulti Jib ugma mao na ang una nga adlaw sa mobanos nga tuig 2017. Sumala pa sa World Book Encyclopedia halos tanan nga mga tawo sa kadaghanan sa mga nasud sa kalibutan magsaulog sa pagsugat sa Bag-ong Tuig pinaagi sa masadya ug seryuso nga mga kalihukan. Matud pa sa World Book Encyclopedia Jib sa China grabe ka engrande ang selebrasyon. Dunay mga parada, pagpabuto ug mga rebentador ug paghudyaka samtang saluhan ang mga nagkadaiyang tradisyonal nga pagkaon sa mga Intsik. Ato ni masaksihan nga selebrasyon sa Bag-ong Tuig dinhi sa Pilipinas didto sa Binondo, Manila, ang gitawag nga ‘China Town’ sa Pilipinas. Bisan dinhi sa Dabaw Jib masaksihan na pod ni nga matang sa pagsaulog didto sa local nga ‘China town’ sa Sta. Ana District sa dakbayan. Pero di ni nato makita sa Disyembre 31 o sa unang adlaw sa Enero kay lain man ang sinugdanan sa tuig sa mga Tsino.”

Dali nga nakapangutana si JB sa ako-a, “Ngano di-ay ‘Kol, di gyud diay kumon ang petsa sa pagsaulog sa Bag-ong Tuig?”

“Matud sa ‘World Book Encyclopedia’ nga akong gikuptan karon Jib ang kakaraanan magsugod sa ila kunohay nga Bag-ong Tuig sa pagsugod nila sa tinu-ig mga pag-ani sa ilang mga abot. Dugang dinhi, ang mga taga Ehipto magsaulog sa sinugdanan sa ilang Bag-ong Tuig atol sa paggawas ni Sothis, usa ka iro nga bituon panahon sa adlaw nga halos dungan sa pagsugod sa pagbaha sa tubig sa sapa nga Nile didto. Sila magpahiluna ug mga seremonyas nga relihiyuso kay sumala pa ang ekonomikanhon nga kauswagan sa ilang dapit ug mga kinabuhi nagdepende sa tinuig nga pagbaha sa maong sapa.”

“Pero ‘Kol, giunsa kaha sa pagkahimugso sa mga ngalan sa mga bulan nga naglangkob sa us aka tuig? Kana gusto pod nako mahibaw-an,” dugang pakisayud sa akong kuryuso nga pag-umangkon.

Tubag nako kang JB, “Doy, di man kaayo klaro dinhi sa ‘Encyclopedia’ gawas lamang sa giingon dinhi nga ang unang bulan sa tuig nga ‘January’ kon sa atong pinulongan Enero, naggikan kuno sa ngalan nga Janus nga giila sa karaang mga Romano nga ilang Diyos nga tigbantay sa ganghaan kon ‘the God of gates’.”

Dugang nako, “Subay usab sa nahitala dinhi sa ‘World Book Encyclopedia’ Jib sa panahon sa gitawag nga ‘Middle Ages’ kasagaran sa mga nasud sa Europa naggamit sa Marso 25 isip sinugdanan sa Bag-ong Tuig. Pero Jib, sa pagkahimugso na sa gitawag nga Gregorian Calendar sa pagsulod sa katuigan 1600 gihimo na ang Enero 1 nga mao ang opisyal nga pagsugod sa Kristiyanesmong mga pagtudlo nga mao ang sinugdanan sa usa ka tuig. Mao na Jib nga karon ang pagsaulog sa Bag-ong Tuig gisubay gyud sa Gregorian Calendar. Pero klaro Jib nga ang matag relihiyon dunay tagsa-tagsa ka mga pamaagi sa pagsaulog sa Bag-ong Tuig. Mao ni hinungdan nga ang Bag-ong Tuig sa mga Muslim saulogon sa nagkalain-laing petsa ug bulan matag tuig diha sa Gregorian Calendar.”

Napugwat si JB ug nahunong sa iyang pagpangusisa sa ako dihang kalit mipataas sa iyang boses ang “gunner” sa inom ug nagkanayon, “Unsa na man mo Nong Vic Bai JB, migamot na man ang inyong mga baso sa lamesa. Reklamo na ni’ng atong katagay diri ba kay sigi lang daw mo estorya diha parte ug Bag-ong Tuig pero naangklahan ang inyong mga baso sa beer. Sila lang kuno ang mahubog.”

Dali nakong gialsa ang ako-ang baso nga halos mora na ug tubig ang beer kay nahilis na man ang ice cubes nga gibutang sa baso. Samtang ang akong garha-on nga pag-umangkon dali nga giyarok ang sulod sa iyang baso ug dayong pananghid nga iya una ihatud iyang Mama sa ilahang balay.

“ ‘Kol, salamat kaayo sa imong libreng beer. Okay lang nga wa una ta’y kape rong adlawa; mas lami man pod ang kambiyo kay beer man, wa pa gyu’y limit kay mora ug nagbaha.”

“Sigi Jib, ayo-ayo didto ug kumbinseha imong asawa nga mobalik ka para mag-research aron mahimong genius. Pero kon ako ikaw katulog na lang; lipay pa imong asawa.”

Posted in Opinion