NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE| Mora’g manok gikuhaa’g mga balahibo

NIADTONG miaging semana wa ko’y nadawat nga e-mail gikan sa akong pag-umangkon nga si JB kinsa tu-a sa Saudi nagtrabaho.

Kining bataa kasagaran mao ang magkunhod sa akong oras sa adlaw nga Domingo kay sa dinhi pa siya sa Davao kanunay ni’ng moadto sa balay nako sa bukid kunohay mangape’ pero gusto lang makighinabi sa mga nanghitabo sa katilingban sa dakbayan ug sa tibuok nasud.

Medyo samukan ko usahay, pero karon nga wala siya dinhi ma-miss pud nako ang iyang kasi-aw. Pero, luyo sa gilay-on sa Saudi pinaagi sa e-mail naa pud gihapon mi oportunidad nga makigtabi ug maghinibaw-anay sa kahimtang didto sa iyang gitrabaho-an ug sa mga nahitabo dinhi sa Pilipinas.

Kaniadtong milabay nga Huwebes sa gabi-i naa ko nadawat nga e-mail sa akong gwatsinanggong pag-umangkon kinsa nahimo na nga seryuso sa iyang mga estorya karon nga tu-a siya layo sa pamilya.

Ang iyang e-mail sa ako-a halos pulos mga pangutana nga medyo bug-at ug dili nako basta matubag sa husto gyud kon dili subay lang sa akong mga personal nga opinyon o’ di ba panaghap.

Mao ni iyahang e-mail sa ako-a nga nadawat kaniadtong Huwebes.

“Good PM nmo diha ‘Kol. ‘Musta man ka diha? Sori wa ko ka e-mail sa imoha kay medyo ‘busy’ mi sa trabaho ug paghuman nako sa akong ‘duty’ kapoy na ko. Mao nga ang kasagaran ako gihimo makig ‘chat’ na lang ko ni Misis aron makita pud nako akong anak. Tambal sa kamingaw ‘Kol ba.

“Naunsa na man atong Kongreso ‘Kol nga ila na man gikastigo ang tulo ka mga ahensiya nga medyo wa nila kahimut-i ang ‘performance’ sa mga nagdumala ani? Di gyud nako ma ‘gets’ ‘Kol ngano nga kon sa tan-aw sa administrasyon ug sa Kongreso wala matukma ang gihimo sa mga nagdumala ani sa ilang gusto ang ilang gisilutan ang kinatibuk-an man sa maong mga ahensiya?

“Pananglitan ‘Kol ang Commission on Human Rights, ang gusto ni Speaker Pantaleon Alvarez nga mag-resign si Chairman Chito Gaston aron ibalik ang kapin sa 600 milyones ka pesos nga budget sa tuig 2018 inay ang gihatag nga P1,000 lang. Mora pud ug ingon ana ang gusto ni Presidente Digong ‘Kol, di ba? Ngano dili gamiton sa administrasyon ang lakang nga gitugot sa balaod aron paphaon si Chairman Gaston? Wa man kaha mag ‘perform’ ang chairman subay sa gilatid sa iyang mga responsibilidad? Di ba ‘Kol ang kapakyas sa usa ka kawani sa gobiyerno sa pagtuman sa iyang katungdanan basihan sa pagpalagpot sa iyaha? Ngano nga di mogamit ani nga basihan aron makambiyuhan si Gaston? Tinuod na siya ‘fixed term’ subay kuno sa Konstitusyon’ pero ‘Kol pwede man sila kasohan kon dunay dautan nga binuhatan, o sa ilang papakyas sa pagtuman sa ilang mandato?

“Naa pud ang Energy Regulatory Commission nga usa ka libo ka pesos pud ang gihatag nga ‘budget’ sa 2018. Ang ‘chairman’ man ang kuno naghimo ug mga binu-ang. Gani gi-suspenso man siya samtang gi-imbestigahan pa ang iyang kaso. Unya karon silutan ang tibuok organisasyon gumikan sa iya kunong mga hiwi nga binuhatan? Unya laing ahensiya sa gobiyerno nga susama ang kapalaran sa ‘budget’ niini mao ang NCIP. Di ba P1000 gihapon ‘Kol sulod sa tuig 2018 ang gihatag nga budget?

“Apil ba ang mga sweldo sa mga kawani sa mga ‘budget’ nga gisumite ngadto sa Kongreso ‘Kol? Kon lakip kini sa ‘budget’ ang mahitabo sa tibuok tuig 2018 walay sweldo ang mga empleyado sa CHR, ERC ug sa NCIP ‘Kol?  Di na pud sila makalihok kay wa may ‘operating’ ug ‘capital budget’ nga magamit sulod sa usa ka tuig.Maglingkod-lingkod na lang sila sa ilang lingkuran. Maputlan pud sila koryente, tubig, telepono, di na kagamit ug sakyanan aron maghimo ug ‘field investigation.’ Kon ipakumpara sa ako-a ang sitwasyon sa CHR, ERC ug NCIP mora na sila ug manok nga buhi pero gikuhaan ug mga tiil ug gihinulbolan sa balahibo. Wa na’y mahimo, walay kapuslanan ug wala nay laing kapaingnan kon dili ang init nga kaha didto sa abuhan.”

Nahimuot ko sa mga pangutana sa akong pag-umangkon nga si JB. Mao nga ako dayon siya gitubag niining mosunod:

“Dodong Jib, kon kanus-a ka nalayo sa atu-a diha pa nako namatikdan ang sobra nimo’ng pagpakabana sa kahitang sa atong nasud karon. Mora ug diha na hinuon ka nahimo nga ‘conscious’ sa mga butang nga sa una halos di man lang ka magpakabana. Pero ‘agree’ ko sa imong mga punto Doy nga ang paghatag ug tag usa ka libo nga ‘budget’ sa tulo ka mga ahensiya dako kaayo nga kamatuoran nga ang administrasyon lakip na ang mga kaalyado ani sa Kongreso giipit gyud ug ayo ang mga ahensiya nga gidumala sa mga tawo nga sa ilang tan-aw wala maghimo tukma sa ilang gipaabot ug gilantaw.

“Gawas pa Jib, akong namatikdan sa karon nga panggobiyerno, kon suko kini sa mga tawo nga naa sa timon sa mga ahensiya sa kagamhanan inay isentro ngadto sa maong mga tawo ang ilang wala pagkahimuot, ilakip na pud nila ang kinatibuk-an sa ahensiya. Ang nahitabo damay na hinuon ang tanan. Ang resulta, sa akong panglantaw, mora na hinuon ug ang administrasyon nakig-away sa pipila ka mga bahin sa kinatibuk-an nga lawas sa kagamhanan. Ang sitwasyon makompara nako sa usa ka tawo nga sa dihang iyang nakita nga dunay kabilinggan ang iyang bukton o tiil, inay kini tambalan aron maayo mas buot pa hinuon nga putlon kay dili niya gustong magtan-aw sa bahin sa iyang kaugalingon nga dunay kabilinggan.

“Ang akong mahimong sugyot sa maong kahimtang Doy mao ang pagsuway sa estratehiya nga kanunay nako gihisgutan. ‘Make your friends close, but make your enemies even closer.’ Sa Binisaya pa Jib, ‘Himo-a nga suod ang imong mga higala, pero himo-a nga mas suod pa gyud ang imong mga kaaway.’

“Kon sa tan-aw sa administrasyon kaaway ang CHR, ang ERC ug ang NCIP gumikan sa di tukma nga binuhatan sa mga nagdumala niini, seguro pwede suwayan ang estratehiya nga akong nahigutan sa unahan. Unsaon? Di, mao na ang angayan nga tun-an pag-ayo sa administrasyon.”

(N.B.: Kaniadtong milabay nga Miyerkoles gibalik na kuno sa Kamara and ‘budget’ sa tulo ka mga ahensiya nga nahisgutan dinhi. Kini subay sa balita nga nagkutlo sa pahibawo ni Kongresista Karlo Alexi Nograles, chairman sa House Committee on Appropriations. Si Nograles representante sa Unang Distrito sa Dakbayan sa Dabaw).

Posted in Opinion