NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE | Mindanao Railway: Damgo pa ‘more’

NATAPOS ang tibuok buntag niadtong milabay nga Domingo nga wala’y nakabalda sa akong mga gimbuhaton didto sa ako’ng balay sa bukid.

     Miabot ang paniudto ug gisaluhan namo ni Misis ang iyang giluto sanglit duha lang mi sa balay ug wala ang mga anak kay naa man sa ilang mga kaugalingon nga mga pinuy-anan.

     “Maora ug wa ka’y bisita karong adlawa Vic,” matud ni Misis.

     Tubag nako, “Salamat kon mao na ang mahitabo kay makapahulay ko karon taudtaud una magsulat sa akong ‘column’ para sa Mindanao Times issue sa Lunes.”

     Ug sama sa ako na nga naandan matag human sa paniudto magpatempla ko ug kape una mopahulay.

Pero igo lang nakutaw sa ako’ng Misis ang kape sa tasa mihunong ang usa ka motorsiklo. Unya nagdanga-danga na ang akong pag-umangkon nga si JB nga miabli sa among ‘gate’. Dako ang ngisi sa karaho dayon singgit, “ ‘Kol, maora ug maayo kaayo ang akong ‘timing’ karon ba. Klaro kaayo ang alisngaw sa kape.”

     “Okay ra ‘doy’ kay misipyat man pod ka sa tingpaniudto. Di na kaayo dako akong ‘damage’ sa imo kay kape ra man,” pakumedya nako’ng tubag sa akong karaho nga pag-umangkon.

     “Pero, naunsa man nga pagkabutanga nga karon lang ka mianhi inay kaganihang buntag?”

     “Kini lagi’ng ‘maoy’ ta ‘Kol. Gipahimudsan pod sa ako’ng asawa ang maong kinaiya nako. Busa, ako ‘maoy’ gisugo sa pagpanlaba, paglimpiyo sa balay samtang siya misimba kay dugay na kuno siya wa ka bisita ug simbahan. Hapit na man gud piyesta sa Calinan,” matud pa ni JB.

     “Unya ikaw, ngano nga wa ka mokuyog sa iyaha? Hibalo ko nga wa pod ka’y simba-simba. Duda gani ko nga kon mosimba ka ug motuslo sa imong tudlo sa tubig bendeta mo-aso ka.”

     “Ayaw ana ‘Kol, bisan wa ko kasimba personal man ko mag-ampo sa balay ngadto sa Gino-o. Mao gani seguro ‘Kol nga di gyud ko mosipyat nga maka libre ug kape sa inyohang balay,” balus pod nga komedya sa akong pag-umangkon.

     “Hala sige, sulod sa balay ug templa ug kape didto. Ikaw na lang paningkamot diha kay maora ug nalingaw si Auntie nimo sa programa sa TV.”

      Samtang misulod si JB aron magtimpla sa iyang kape dali ko nga mipahiluna didto sa ‘garden chair’ sa balay ubos sa landing sa dako’ng balite nga mao ang naghatag ug kabugnaw sa palibot sa nataran. Taudtaud migawas si JB ug milingkod sa ako’ng atubangan.

      “Ahhh, lami-a gyud ining kape nga libre ‘Kol uy. Bahala na ug mokonsumo ko gamay nga gasolina sa motor basta libre ang ako’ng kape kausa matag Domingo,” nagngisi nga nagsulti ang akong pag-umangkon.

     “Ngano, wa diay kape sa inyong balay?” Tubag ni JB, “naa man ‘Kol, pero bisan pa ug nag-aso-aso sa kainit mora man ug lahi gyud kon naa ka’y kaestorya samtang naghigop ka sa kape. Unsaon, bisan naa ako’ng asawa ‘Kol unya mag-estorya mi samtang gakape ko, lain among ‘topic’. Kasagaran amo’ng estoryahan bayranan sa koryente, kulang ang among kita matag bulan, problema sa iyang gitrabaho-an, uban pa. Unya ‘Kol dayon pangutana kon nahimo nako iyang ‘assignment’ sa ako ani nga adlaw.”

     “Luoya nimo Jib uy. Ka ‘relate’ man pod ko nimo ana imo’ng gisulti,” sumpay nako kang JB.

     Perti’ng dako-a sa bahakhak sa buang nga pag-umangkon nako dayon sulti, “ ‘Gets’ nako ‘Kol ngano ingon ka nga ka ‘relate’ ka sa ako-a,” kantalitahon nga sumpay ni JB. “ ‘Maoy’ pod diay ka ‘Kol?”

     “Ana man gyud na Jib labi na kon bag-o pa mo minyo. Pakita nimo imong ‘concern’ sa imong asawa. Kinahanglan dili nimo siya pasagdan nga maoy maglihok sa buluhaton sa panimalay. Labi na ikaw nga duna’y laing hilig… sa lalake.”

     “Binu-ang man na imo ‘Kol. Imo man ko intrigahon. Unsa ko, binabaye?” Miaksiyon ug mug-ot ang nawong ni Jb kay wa niya nakuha akong komedya. “Hoy, pabayran ko na imo kape ‘ron. Ako gipasabot nga ang lain nimong hilig, lalake’ng manok; manok pangsabong kay hibalo ko nga nagkalingaw ka ug buhi mga manok pangsabong. Unsa, tinuod o dili?”

     “He, he, he, he, kaingnon nako ‘Kol duda ka sa ako nga bayot. Macho’ng macho ni imong pag-umangkon ‘Kol. Wa na sa atong kaliwat ang imong gisulti. Mao gani nga namimyo ko ug sayo ‘Kol kay nabitik sa palda.”

     “Pero ‘Kol, lain sad ato, mangutana ko sa imo, kasakay na ka ug ‘train’ ‘Kol?”

     “Kaayo Jib, gikan sa karaang train didto sa Luzon kaniadtong upat ka dekada na ang milabay hangtud sa mga bag-ong train didto sa Amerika sa dihang gipdala ko didto isip usa ka benepisyaryo sa programa nga ‘International Visitors Program’ sa Estados Unidos pipila ka tuig na ang milabay. Ngano nangutana ka Jib?”

     “Ku-an man god’Kol, basin makasakay na pod ko ug ‘train’ sa umaabot nga mga tuig kay ingon ni Presidente Rody Duterte magbutang man kuno ug ‘Mindanao Railway System’ dinhi sa atu-a,” tubag sa ako’ng pag-umangkon.

     Sumpay nako, “Jib, damgo pa na sa Presidente gikan sa Mindanao. Pero kon iya gyud na tumanon dako kaayo na ug ikatabang sa mga biyahedor nga taga Mindanao ug sa ekonomiya sa atong lugar. Gawas nga dako’ng posibilidad nga mobarato ang plitihan, mosayon pod ang pagbiyahe sa mga produkto gikan sa nagkalin-laing mga lalawigan ug dakbayan sa Mindanao paingon sa mga pwerto ug mga destinayon niini sulod sa Mindanao. Hayahay pod ang pagsakay labi na kon mga bag-o ang mga bagon sa ‘train’.”

     “Ang pangutana ‘Kol, kanus-a kaha na mahuman kon  ugali’ng kasugdan sa ato’ng presidente?” Tubag nako, “Ang importante Jib na’ay Presidente nga nangandoy nga iyang himoon ang proyekto. Hibalo ko nga damgo pod na ni Duterte bisan kabiadto nga mayor pa siya sa Dabaw. Karon dako kaayo ang posibilidad nga iya ni’ng mahimo kay dako na man kaayo iyang inpluwensiya sa kagamhanan, Presidente god siya Jib.”

     “Unya ‘Kol, luoy kaayo to mga operator sa mga buses ug mga ‘van’. Diskaril ilang negosyo kon naa na’y mga train.”

     “Sagdi lang na sila Jib, kwartahan na man na sila. Gawas pa lain pod ang mga lugar nga agi-an sa relis sa train. Kasagaran manglaktud ni sa mga dapit nga walay mga ‘highway’. Mao na nga kon duna ma’y epekto sa pamatigayon sa mga ‘bus operators’ dili kayo ni nila maamgohan. Gawas pa dali lang na sila mobalhin ug laing matang sa negosyo kay naa man na sila puhonan. Dali pod na sila makahulam sa bangko kay naa ma’y ikabayad. Dili parehas nato nga klaro nga may panginahanglan ug kwarta pero lingiw-lingiwan sa bangko kon manghulam kay wa man ta’y ikagarantiya.”

     “Pero sa imong huna-huna ‘Kol dako gyud ikatabang ang train sa pagpauswag sa Mindanao ug sa pagpasayon sa mga biyahi sa katawhan dinhi?” Tubag nako, “Klarix Jib. Karon man god, dako nga kabahin sa presyo sa mga palaliton naggikan sa gasto sa pamasahe sa paghatud sa mga butang pamatigayon gikan sa usa ka lugar ngadto sa naandan nga merkado kon baligyaanan niini. Busa, kon mas barato ang gitawag nga ‘transport cost’ mosunod nga mobarato ang kantidad sa mga produktong pamatigayon kon ‘articles of commerce’ Jib. Busa Jib, kon damgo man ni nga ‘railway system’ hinaot lang ta mahuman ni sa dili pa momata si Presidente Duterte. Basing di madayon ba.”

    “Sori ‘Kol, maora ug mibukal ako’ng lana. Uli na seguro si Misis sa balay. Basin gipangita na ko ato ‘Kol.”

     “Ayaw na ta Jib, ingna hinuon magpaka-on ka sa imong mga hiniktang manok pangsabong  kay alas 3:00 na man sa hapon. Hadlok ka nga mapasmo imong mga manok. Kanus-a man ka manari Jib?”

     “Basin piyesta sa Calinan ‘Kol, karon umaabot nga Biyernes, Agosto 5. Mopusta ka ‘Kol? Abay ‘Kol, bisan mga P10 mil lang.”

     “Hala uli na Jib, ayaw panintal; wa ko’y kwarta nga pwede nako ilabay sa ruwedahan,” paabog nako’ng sulti kang JB.

     “He, he, he, ‘joke’ lang ‘Kol, basin diay makalusot.”

                                                                                 -30-

Posted in Opinion