NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE| Mga Pinoy sa Saudi naukay pud sa Dengvaxia

LUAG ang akong eskedyul kaniadtong milabay nga Huwebes mao nga taas akong panahon aron mag-abli sa akong e-mail.

Una nako namatikdan ang mensahe nga naka “all caps” ug gipadala sa akong kauban sa klase didto sa Cebu. Sanglit “all caps” unya “bold letters” pa gyud ako ning giseguro ug basa. Kahinumdom ko samtang nagtrabaho pa sa us aka kumpaniya sa kuryente nga kon ang mga letra sa mensahe nga gi-e-mail naka “all caps” unya “bold face” medyo kasaba na na. Ug dili man gani gipasabot nga hilabihan ka mahinungdanon ani aron kahatagan ug dinali-an nga pagtagad.

Tuod man sa dihang ako kining gibasa mora ug dako ang kahiubos sa akong mga classmates sa high school kay kuno wa nako gitagad ang imbitasyon sa usa ka “class section reunion” nga gihimo kaniadtong milabay nga Domingo. Ang nag-email sa ako-a usa ka classmate nga nahimo kanhi nga konsehal sa dakbayan sa Sugbo, usa ka abogado ug karon malampuson nga “law practitioner” ug negosyante pa gyud.

Ang tinuod gusto nako nga motambong pero apiki man sa panahon. Gawas pa aduna nay nauna nga limbit sa maong adlaw nga dili na pud nako mahimong isibog. Integridad na ang nakataya ato. Mao nga wa na lang gyud ko moadto aron mahimamat ang akong kanhi mga kauban sa klase.

Matud pa sa akong “classmate” nga si Atty. Aven Piramide, sigi daw sila ug hulat basin makaabot ko. Hinuon sala gyud nako kay wa man gud nako giklaro nga dili ko makaadto. Dugang ni Atty. Aven nga nahibulong siya kay gani ang duha namo ka “classmates” nga tu-a na manimuyo sa Australia ning-abot pero ako nga sa Davao lang wala.

Igo na lang ko nag sori ug ako siya gisultihan nga magkita-kita na lang mi sa Pebrero puhon kon padangaton pa, kay duna mi “family reunion” nga himuon ug alang sa ako-a mas importante kadto.

Human nako ug basa sa e-mail sa akong kanhi kauban sa klase sunod nako nga gibasa ang bag-ong misulod nga e-mail gikan sa akong gwatsinanggong pag-umangkon nga si John Briann kon JB. Kining bataa mao ang labing “consistent” nga tigpadala sa ako-a ug e-mail. Seguro wala’y lingaw o di ba nagpadayag sa iyang kamingaw dinhi sa Dabaw diin nahibilin ang iyang asawa ug anak.

“Kumusta man diha sa atu-a ‘Kol? Naunsa na man nga nagkaguliyang na man ang Pilipinas gumikan sa kontrobersiya sa bakuna nga Dengvaxia alang sa sakit nga dengue. Grabe ‘Kol no. Kon dunay mahitabo nga mga kaso sa dengue sa mga kabataan nga gibakunahan sa Dengvaxia nga wala pa makasinati ug dengue kanhi, na mosamot gyud ang kaguliyang. Unya ‘Kol maisugon pa gyud kaayo nga nangante ang kanhi Health secretary Janet Garin nga walay anomaliya ug korapsiyon sa pagpalit sa bakuna sa kantidad nga P3.5 billion. Pero kon subayon ang gipresentar nga ‘timeline’ sa mga gihimo nga mga aktibidades kalabot sa pagpalit sa bakuna gikan sa ‘supplier’ ani mora ug kusog pa sa kilat ang pagdagan sa mga dokumento. Ang aksiyon sa mga opisyales o ahensiya nga may kalabutan sa pagpadagan sa implementasyon sa programa mora pud ug ‘bullet train’ ang gikusgon.

“Unya ‘Kol di ba kahibudngan nga samtang ang ‘implementing agency’ sa maong programa sa pagbakuna alang sa dengue iya sa Department of Health ngano nga gitunol ngadto sa Philippine Children’s Medical Center isip ‘lead implementer’? Usa man kini ka gamay nga ospital nga dunay tinuig nga budget nga P1 bilyon. Unya kini na hinuon ang gitunolan sa kwarta nga tulo ka bilyon ka pesos aron mao ang mopalit sa mga bakuha. Unya ang nahitabo hinuon nga kon atong basehan ang maong kasabutan mogawas nga ang mga doctor ug ubang kawani sa DOH ubos na sa mando sa PCMC kay sila man ang nagpahiluna sa pagpamakuna didto sa mga dapit nga gihimong ‘pilot areas.’

“Di ba klaro kaayo nga gimaniobra ang pagpatuman sa maong programa sa DOH aron makalikay sa kahigayonan nga manubag sa balaod kon mabisto? Kahibudngan kaayo kon atong sabton. Di ba ang PCMC wala’y mga sanga sa mga lalawigan ug kalungsoran. Entonces, wala sila bisan usa ka kawani nga magpahigayon sa programa didto sa mga dapit nga gitumbok sa DOH. Ug ang labing klaro sa maniobra mao ang paggukod nga mahuman ang tanan nga mga angayang buhaton aron makuha ang kwarta gikan sa Department of Budget and Management sa wa pa matapos ang tuig 2015. Mora ug lumba sa dagan sa ‘100 meter dash’ ‘Kol.

“Ug ang labing salawayon kaayo mao ang pagpalit sa Dengvaxia vaccine gikan sa Zuellig Pharma, ang kompaniya nga mao ang nag-inusara nga tig-apod-apod sa maong bakuna dinhi sa Pilipinas kansang usa sa mga tag-iya ‘Undersecretary sa Health kaniadtong panahon sa pagpalit. Unya didto sa imbestigasyon sa Senado dali kaayong milikay ang maong kanhi undersecretary pinaagi sa pag-ingon nga nag ‘divest’ siya sa iyang mga ‘interests’ sa Zuellig Pharma. Wow, mora man pud ang tan-aw sa maong tawo ignorante na kaayo ang mga Pilipino nga di makasabot sa dula sa mga negosyante ug sa mga dagko sa gobiyerno nga ilang kakutsaba. Naunsa na man ang Pinas ‘Kol? Mora ug maulaw pud mi diri sa Saudi labi na kon dunay mga taga laing dapit nga mangomedya sa amo-a nga nailad daw ang Pinoy sa taga France. Maayo na lang gani ‘Kol wa pay usa ka tuig akong anak di to mabakunahan bisan naay namakuna diha sa Davao.

Nasabtan nako ang dako nga kabalaka sa akong pag-umangkon nga si JB. Busa ako siyang gitubag sa iyang e-mail nga dalang kumedya:

“Doy, ayaw kabalaka. Nagpasalig ang mga taga DOH diri sa Davao nga walay pagpangbakuna sa dengue diri. Unya husto ka kay wa pa kaabot sa tukmang pangidaron imong anak aron pwede na mabakunahan sa dengue.

“Unya Jib, gi-extend ang ‘martial law’ diri sa Mindanao. Basin hadlok na pud ang mga lamok nga tigdala sa ‘dengue virus’ nga magsuroysuroy. Basin mateklo sa mga ‘checkpoints’ o di ba matokhang sa mga pulis nga busy na karon sa pagpaniid sa mga naa sa pamatigayon sa illegal nga druga. Bitaw Jibby, ‘joke’lang. Di na nato dugangan ang kabalaka sa katawhan ug nimo diha mahitungod sa kontrobersiyal nga bakuna. SEND.

Posted in Opinion