NUNOT SA ALISNGAW SA KAPE| Laing sugnod sa panagbingkil

AKONG gipahimuslan ang higayon nga “holiday” usab kagapon, Biyernes, dinhi sa Dakbayan sa Dabaw. Kini kay kuno na “sandwiched” sa pista opisyal kaniadtong Huwebes isip ika 80 ka kasaulogan sa “Araw ng Dabaw” ug sa adlaw nga Sabado nga wala usab opisina sa mga buhatan sa gobiyerno.

     Huwebes buntag pa lang misirit na ko pauli sa balay namo didto sa bukid aron atimanon ang mga tanom sa gamay nga umahan. Hinuon, pag-abot sa balay nitan-aw una ko sa “live coverage” sa telebisyon sa gihimo parada. Grabe gyud ka engrande ang maong aktibidad sa dakbayan kay halos di mahurot ang mga “float” nga misalmot ug way pagkabugto ang linya sa katawhan nga miapil sa “grand parade.” Grabe gyud. Kon sa sinultihan pa sa kumedyante nga si Jose Manalo sa GMA network “Ang ganda!”

     Ang resulta, gumikan sa pagkalansang nako sa pagtanaw sa telebisyon gikapoy ang akong mga mata ug nakatulog na ko sa pagkahapon inay moadto sa umahan aron susihon unsa na ang gidangatan sa mga tanom didtong durian, cacao ug lanzones.

     Mao nga sayo kagahapon sa buntag human gyud mamahaw milakaw na ko pasulod sa umahan nga adunay gilay-on nga mga 500 metros gikan sa balay.

     Tuod man akong nabantayan nga giatiman pag-ayo sa akong tawo ang mga tanom kay kini green kaayo ang mga dahon ug ang mga cacao nagkabulingit sa mga bulak ug ituy-itoy nga mga bunga. Ang mga durian ug lanzones, lakip na ang pipila ka punoan nga lubi mora ug bag-o lang nakabawi sa resulta sa El Nino sayo sa milabay nga tuig.

     Ako nga napamatud-an ang giingon sa mga anaa sa pagpananom nga kuno kon kanunay nga makapanimaho ug tawo ang mga tanom kini molambo gyud. Kay sa kanunay atu-a man ang akong pag-umangkon nga mao ang nag-atiman sa gamay nga luna nga akong gitikad didto sa bukid sa Talandang.

     Tingpaniudto na sa dihang mipauli ko sa balay. Pero sa akong kahikurat didto na naghulat ang gwatsinanggo nakong pag-umangkon nga si JB, nagkalingaw ug basa-basa sa akong dala nga lokal ug nasyonal nga mantalaan nga isyu sa Huwebes atol sa “Araw ng Dabaw.”

     “Dugaya pod nimo pauli ‘Kol uy. Pasmo man pod ako bitok ana imong style sa pagtrabaho sa umahan.”

     Tubag nako nga medyo napikal, “Naunsa ka Jib, ngano dala ba diay nako kaldero nga wa ka kakaon?”

     “He, he, he, ‘Joke’ lang to ‘Kol. Human na ko ug kape kay naa man si auntie Nene pag-abot nako. Tayming nagpainit pod siya. Nisingit na lang ko.”

     “Aw, kana ba, klaroha kay basin buhian to nako iro aron ka gukoron. Bitaw Jib ‘joke’ lang pod na ako-a. Kinsa man gud makabalibad nimo nga normal na man imong pagbisita atol sa ting kape o ting-paniudto, di ba?”

     “Sakita ato ‘Kol ba. Uli na unta ko kon wa pa ko kabalo nga maniudto na mo kay abot na man ka.”

Nagkatawa ko nga misumpay kang JB, “Aw mao na ang tinuod nga hinungdan. Bitaw Jib, tawga si Auntie nimo tua sa iyang mga orchids aron ta mangaon kay balo ko gutom na ka, parehas ta.”

     Kusog pa sa manatad si Jb nga migawas aron tawgon akong Misis para mangaon na. Tuod man, samtang nagkaon mi nga ang sud-an law-oy nga gulay ug sinugbang isda kay tingpu-asa man, nagsugod na si JB sa iyang mga pangutana.

     “Unsay imong ikasulti atong laraw sa pipila ka mga Kongresista nga sutaon ang balaod nga naghatag ug ‘tax exemption” sa mga simbahan ug sa mga kalihukan niini? Sa imong tan-aw molampos kaha na nga lakang ‘Kol? Mora man gud ug pagpasabot ni sa gobiyerno ubos sa karong administrasyon nga ilang resbakan ang kadtong mga dagkong kritiko sa kagamhanan ug ni Presidente Duterte, usa na ani anmg simbahan.”

     “Ah, kuha ko na imong gipasabot Jib. Kadtong giingon ni House Speaker Panataleon Alvarez nga repasuhon ang balaod nga naghatag ug libreng buhis sa mga relihiyusong grupo ug sa mga kalihukan kalabot niini.”

     “Mao gyud na ‘Kol akong gipasabot kay sa pagkakaron gud ila na gipalutaw sa mga kongresista atol sa init kaayo nga pagsaway sa simbahan sa mga programa sa administrasyon sama sa dugo-on kaayo nga kampanya batok sa ilegal nga druga. Mao nga sa akong huna-huna buot seguro sa kagamhanan nga hurawon ang simbahan aron moundang sa ilang pagpanghilabot sa kalihukan sa gobiyerno.”

     Sumpay nako sa karahong pag-umangkon, “Ako Jib, uyon ko diha nga repasuhon ang maong balaod. Di ko uyon nga tangtangon ang ‘tax exemption’ sa simbahan mismo. Pero gusto nako malili sa mga magbabalaod ang posibilidad nga napahimuslan ang maong ‘tax exemption privilege’ sa ubang mga kalihukan sa simbahan sama sa ilang pamatigayon. Karon man gud Jib imong makita ang mga dagkong negosyo nga gisudlan sa simbahan. Ilang mga eskuwelahan mahal kaayo ang bayranan. Ang ilang mga edipisyo gipaarkilahan sa mga magpapatigayon sa mahal nga binulan. Gani dunay relihiyon nga nagtukod ug mga dagko kaayo nga estraktura para sa mga binayran nga mga pasundayag. Duna sab uban may mga sibyaanan sa radyo ug telebisyon. Kini sila adunay gidawat nga mga ‘advertisements’ mao nga mokita gyud bisan gamay. Ang pangutana karon Jib kon kini nga negosyo kabahin ba sa ‘tax exempt’ nga kalihukan sa simbahan. Kon dili, kinahanglan nga dinhi nga aspeto ang simbahan magbayad gyud ug buhis.”

     Dali nga mitubay si JB, “Sa ingon niana ‘Kol kinsa man ang magdeterminar kon adunay mga kalihukan ang simbahan nga dili ilakip sa ‘tex exemption’ ani?”

     Mao seguro na ang tinuod gyud nga tumong sa pagrepaso sa balod mahitungod sa “tax exemption” sa simbahan aron maklaro gyud kon hain nga aspeto sa kalihukan niini ang angayan nga dili buhisan. Kaya lang Doy, tungod sa panagbangi sa simbahan ug sa kagamhanan sa pipila ka mga isyu dili kalikayan nga dudahan ang bisan unsa nga himuon sa gobiyerno nga alkontra sa simbahan.”

     “Na, kon ingon ana ‘Kol, posible nga moabot ang panahon nga mosamot pa ang panagbingkil sa simbahan ug sa kagamhanan sibil?”

     “Diha na masuta Doy, kon unsa ka lig-on sa unod sa atong konstitusyon nga nagdeklara sa prinsipyo sa panagbulag sa estado ug sa simbahan. Kay sa pagkakaron man gud, samtang mao kini ang latid mora man ug mas klaro nga ang simbahan nanghilabot sa mga pamaagi sa pagpadagan sa gobiyerno. Hulaton na lang nato usa ang sangputan ato nga laraw sa pipila ka mga magbabalaod Doy.”

     “Okay ‘Kol. Salamat sa paniudto. Busog kaayo ko sa law-oy ug sa sinugbang isda. Uli na pud ko ‘Kol kay basin gipangita na ko sa akong asawa.”

 -30-

Posted in Opinion