Nunot sa Alisngaw sa Kape: Kon naa’y krisis mga ‘eksperto’ manggawas

Niadtong Huwebes sayo ko nga nakapauli sa balay gikan sa akong lakaw. Sanglit mga alas 3 na sa hapon nagpatempla ko ug kape ni Misis bisan init kay mao man ni akong naandan.

Ug samtang nagtempla si Misis midiretso ko sa akong computer aron magsusi kon naa ko mga e-mail nga nadawat. Halos napulo ka mga e-mail ang nakarehistro sa akong in-box pero una nakong gibasa ang gikan sa akong anak nga si Sacha kinsa naa karon sa barko.

Igo nga nagsugod ko pagbasa sa e-mail niya gibutang ni Misis ang nangalisngaw sa kainit nga kape sa lamesa sa akong kilid. Samot ang kahumot sa kape kay ang aroma nadala man sa hangin sa bentilador nga nagtuyoktuyok sa akong ulohan. Wa nako giusikan ang panahon ug dali ko nga mihigop ug pipila ka lad-ok sa kape. Human niadto akong gisugdan pagbasa ang e-mail sa akong anak nga marinero.

“Good p.m. nmo dha pa. Niining orasa mga upat na lang ka oras ug modunggo na among barko sa pantalan sa New Orleans sa Estado sa Louisiana sa Amerika aron magdiskarga ug jet fuel diri. ‘Rest hour’ nako ‘ron pero mo ‘duty’ ko balik sa pag-abot sa among barkpo sa pantalan. Mao nga nakahigayon ko ug e-mail nimo. Di ba Pa nakaanhi ka diri sa New Orleans sa dihang nakahuha ka ug ‘grant’ sa US ubos sa ilang ‘International Visitor Program’ o IVP? Mora’g kaniadtong gagmay pa mi; seguro mga 1990′s pa? Ako natan-aw sa internet ug nakita nako ang mga ‘pictures’ sa mga ‘landmarks’ diri nga imo nakuhaan ug retrato sa imong pag-anhi diri.

“Pa, grabe to hitabo diha sa Ninoy Aquino International Airport kaniadtong milabay nga semana no! Sobrang kulba to nga pagkadiskarel sa eroplano sa Xiamen Airlines. ‘Blessing in disguise’ to nga kusog kaayo ang ulan sa pagkahitabo sa dili tukma nga paglanding sa eroplano. Kay kon wa mag-ulan posible nga mosilaob ang jet fuel sa eroplano. Dako pud tabang ang ‘presence of mind’ sa mga piloto sa eroplano nga ilang gipatay ang makina sa dayong sangyad sa eroplano sa runway ug una usab madiskarel ang usa sa ligid ug ang pagkalagpot sa usa ka makina niini. Kon wa mapatay ang makina bisan unsa ka kusog sa ulan posibli gyud mosilaob and eroplano ug daghan gyud ang mamatay sa kapin usa ka gatus ka mga pasahero sakay sa eroplano.

“Gikuyawan gani ko diri Pa kay duna man gud ko barkada kaayo ug kauban nako nga empleyado sa Torm Shipping Lines nga sakay sa laing barko sa among kompaniya. Niadtong miagong semana siya sa Xiamen nanaog sa barko human matapos ang iyang kontrata. Gikan didto nipauli siya sa Manila. Ang akong huna-huna basin sakay siya ato nga flight. Pero pasalamat ko kay gahapon lang siya nag chat sa ako-a diri ug sa ubang namong barkada nga nauna siya sakay usa ka adlaw sa wala pa ang nadisgrasya nga eroplano. Unya pa grabe ang nahitabo nga kaguliyang sa airport tungod sa kadaghan sa mga flights nga wa madayon, gikansela hinungdan nga sa airport na lang nangatulog ang ubang mga pasahero sa pamasin nga makalupad sa pag balik sa normal sa mga eskedyul sa mga ‘flights.’

“Unya pa, subay sa among nakita sa mga balita sa telebisyon ug sa on-line news services, daghan pa gyud mga kuno eksperto ug mga politiko nanghilabot sa mga sistema nga gipatuman sa mga nagdumala sa NAIA aron sulbaron kuno ang kaguliyang. Unya ang mga tag-iya ug eroplano halos di mogasto ug kwarta aron hatagan ug pang snack, pagkaon, ug lodging ang mga na stranded nga mga pasahero kay kuno ubos sa mga polisiya nga gikasabutan dili sila obligado nga maghimo sa ingon kon ang kalangay o pagkansela sa mga ‘flight’ dili ang ilang eroplano ang hinungdan o bisan pa sa gitawag nga ‘force majeur’.

“Balita nako Pa, dunay Senate hearing ang Senado aron kuno pagseguro nga dunay himuon ang gobiyerno para di na mahitabo pag-usab ang maong aksidente; ug kon mahitabo man gani, malikayan na ang kaguliyang sa sistema sa pagsulbad sa susamang krisis. Mopapel na pud daghan mga ‘ekspertong’ politiko diha sa Pinas Pa? Pati pud mga kritiko sa administrasyon mokalit na pud na sila ma-eksperto sa pagpadagan ug airport. Sa amo diri sa mga ‘ocean-going’ nga mga barko Pa kanang pagrepaso kon ang matag barko nagtuman ba sa mga ‘protocol’ sa pagdumala ani sa mga opisyales mao na ang trabaho ni Captain Ramil Potot, akong ig-agaw sa Cebu. Mao na bisan asa siya abot kon gikinahanglan naay iyang sutaon nga posibling paglapas.”

Mao ni akong tubag sa e-mail sa akong anak:

“Cha, husto gyud to imong nakita ug nadungog nga balita sa telebisyon ug sa mga on-line news services. Grabe ang pagka diskarel sa mga eskedyul sa paglupad sa mga eroplano pagawas man sa nasud lakip usab ang diri sa ‘domestic’ nga mga destinasyon. Mao na nga ang terminal sa NAIA mora na ug ‘evacuation center’ sa kadadaghan ug pagdasok sa mga nalangay nga mga pasahero. Natural, kadtong wa gyud ideya unsa ang gihimo sa mga otoridad sa airport, ingon man unsa ka dugay sa mga buluhaton labot sa pagkuha sa eroplanong nadiskarel, moingon gyud nga kulang ang kapasidad sa gobiyerno aron aksiyonan ang maong kriisis sa airport. Katong wala kahibalo sa mga ‘protocol, nga gitamdan sa mga lider sa ‘airline industry’ moingon gyud nga walay mga kasing-kasing ang mga tag-iya sa mga kompaniya sa eroplano kay wala man lang maggunok sa pagtabang sa mga apektado nga mga pasahero. Ug labi na gyung sakit ang pagpanaway sa mga tawo ug sa mga apektadong pribadong sektor ngadto sa gobiyerno nga kuno wa magtagad sa dali nga pagsulbad sa krisis sa NAIA. Pero sa hearing sa Senado gahapon Cha, nakita kinsa sa mga opisyales sa mga airline companies ang dili katuho-an ang gipanulti. Pero ang tinuod gyud nga sitwasyon mahibaw-an sa paggawas sa resulta sa imbestigasyon nga gipalinuna sa Civil Aviation Authority of the Philippines o CAAP kauban ang laing mga ‘regulatory bodies’ sa airline industry sa nasud. Hulat sa ta.

Posted in Opinion